Quách gỗ vàng tâm chạm rồng hay chạm sen: cách chọn

Gia đình gọi đến xưởng đặt quách gỗ vàng tâm, sau khi hỏi xong kích thước thì câu tiếp theo thường là: "Anh cho em chạm rồng hay chạm sen?". Có nhà đã quyết sẵn, có nhà phân vân cả buổi. Tôi là Cương, cùng bố làm gỗ ở xưởng Văn Ba Gỗ To, Hà Nam. Bài này tôi kể lại những gì tôi làm thật ở xưởng với quách chạm rồng, quách chạm sen và cả hàng trơn, để gia đình có thêm căn cứ khi chọn.

Trước hết nói rõ một điều: phần hoa văn là việc của thợ và của ý nhà mình. Còn chuyện hoa văn nào hợp tuổi, hợp mệnh các cụ thì tôi chỉ nghe các thầy chia sẻ lại, gia đình hỏi thầy mình tin tưởng.

Quách gỗ vàng tâm chạm rồng

Quách chạm rồng là mẫu mà nhiều gia đình nhìn vào là nhận ra ngay. Hai tấm thành dài chạm con rồng, nắp thiên để trơn hoặc đục mắt vải. Xem trực tiếp một chiếc ở xưởng, bạn sẽ thấy rõ đường nét vảy, mây quanh rồng và viền hoa văn chạy xung quanh tấm thành.

Với mẫu này, độ nổi của con rồng phụ thuộc vào một thứ rất thực tế: độ dày thành. Tôi giải thích ngay ở phần dưới.

Quách gỗ vàng tâm chạm sen

Chạm sen là mẫu tôi nghe khách yêu cầu nhiều nhất. Trong các mẫu tôi làm, có chiếc sen hóa toàn bộ, hoa lá phủ kín các mặt. Có chiếc chỉ chạm hoa sen ở thành và bốn góc đầu quách. Hoa lá ở bốn góc, phụ kiện tròn xung quanh làm cho chiếc quách mềm mại hơn.

Một ca thật ở xưởng: nhà có hai cụ, quách cho cụ ông gia đình chọn chạm rồng, quách cho cụ bà chạm sen. Trên mặt thiên chạm thêm hình bát quái, đám mây, cùng tên và ngày sinh, ngày mất của cụ. Đó là cách nhà ấy chọn. Không phải luật chung của xưởng, và tôi không bắt nhà nào phải theo.

Chữ Thọ tròn ở đầu, chữ Thọ vuông ở chân

Dù chạm rồng hay chạm sen, có một quy ước tôi giữ không đổi. Hai đầu quách chạm chữ Thọ, và hai chữ này không giống nhau:

Chữ Thọ ở đây không chỉ để trang trí. Nó cho biết đâu là đầu, đâu là chân. Tiểu sành cũng theo quy ước ấy. Khi hạ tiểu vào quách phải cho đầu tròn khớp đầu tròn, không được quay ngược. Đặt đúng rồi mới đậy nắp, các cụ gọi là "trong quan ngoài quách".

Với quách chạm rồng, còn một chi tiết nữa mà thợ phải để ý. Lúc lắp hai tấm thành vào, đầu hai con rồng phải xuôi về phía chữ Thọ tròn. Nếu sơ ý lắp ngược thì sửa lại rất khó. Vì vậy ở xưởng, khâu lắp thành do thợ lâu năm làm, và gia đình khi nghiệm thu cũng nên xem kỹ hướng đầu của con rồng.

Chạm sâu bao nhiêu: tùy độ dày thành

Có khách hỏi tôi vì sao con rồng trên chiếc quách thành 6 không nổi mấy. Tôi trả lời thật: độ sâu chạm phụ thuộc độ dày thành.

• Quách thành 6: tôi chỉ chạm xuống khoảng 5 ly. Chạm sâu quá thì hao gỗ, thành mỏng đi.
• Quách thành 8, thành 9, thành 10: có thể chạm sâu xuống khoảng 1 phân, lúc đó con rồng nổi hơn hẳn.

Nên nếu gia đình muốn hoa văn thật nổi, hãy chọn thành dày rồi mới chọn mẫu. Muốn biết quách thành 10 lọt lòng, phủ bì và cân nặng ra sao, bạn xem bài quách gỗ vàng tâm thành 10, địa 10, thiên 10: kích thước thật.

Chạm bằng tay hay bằng máy

Tôi nói thật để gia đình khỏi hiểu lầm. Xưởng tôi không có máy CNC, phần đục chạm tôi thuê ngoài. Thời bây giờ ít đục tay, chủ yếu đục bằng CNC vì chuẩn, đều và nhanh. Mỗi người một công đoạn, các thợ khác cũng có việc làm.

Nhưng đục xong chưa phải là xong. Phần vê tay, sửa các chi tiết nhỏ là làm thủ công hoàn toàn. Chỉ cần sơ sẩy một chút là hoa văn xước hết, nên khâu này thợ làm rất kỹ.

Ngoài rồng và sen: các mẫu khác và hàng trơn

Ngoài rồng với sen, những mẫu tôi từng làm còn có:

• Chạm bát quái và đám mây trên mặt thiên.
• Bánh xe luân hồi trên nóc.
• Hoa lá tây ở bốn góc.
• Lối vuông thành sắc cạnh, hoặc lối bo tròn, soi cạnh cho mềm mại. Gỗ vàng tâm là gỗ mềm nên bo tròn nắp thiên được.

Và đừng quên hàng trơn. Có lắm gia đình chọn hàng trơn, có lắm gia đình lại thích đục hàng chạm. Cả hai đều được, tùy ý và tùy điều kiện của nhà mình. Chiếc quách tốt là chiếc đúng gỗ, đúng kích thước, mộng chắc, chứ không phải chiếc nhiều hoa văn nhất.

Muốn xem mẫu thật trên web: quách gỗ vàng tâm trạm rồng QR_01, quách gỗ vàng tâm chạm sen QS10 và quách gỗ vàng tâm trạm sen thiên 12cm.

Xem quách chạm khi nghiệm thu

Hoa văn đẹp mà mộng không chắc thì cũng vô ích, nên khi gia đình đến xưởng nghiệm thu, tôi mời xem cả phần không chạm. Tôi bảo gia đình nhìn mấy chỗ này:

• Mộng thắt mang cá ở các góc: xuống nước gỗ trương ra thì mộng càng chắc.
• Nẹp và chốt gỗ: xưởng tôi không dùng đinh, nẹp chỉ ghim tạm rồi rút, thay bằng chốt gỗ bôi keo.
• Hướng đầu và chân: chữ Thọ tròn ở đầu, chữ Thọ vuông ở chân, đầu con rồng xuôi về phía chữ Thọ tròn.

Nghiệm thu ưng ý, gia đình có thể ký lên nắp quách trước khi giao.

Chạm xong còn phun lót và khắc tên

Quách chạm hoa văn xong, tôi vẫn làm đủ bước hoàn thiện: chà phẳng, phun lót PU, đánh chùi sạch. Gỗ vàng tâm mềm, để mộc thì dễ nẻ dăm, mà quách chạm càng nhiều đường nét thì càng cần lớp bảo vệ.

Nếu gia đình muốn khắc tên tuổi lên tấm thiên, tôi khuyên khắc chìm, không khắc nổi. Khắc nổi mất gỗ, khắc chìm thì nhìn nhẹ nhàng mà vẫn đủ ý nghĩa. Trăm năm sau nếu mộ xê dịch hay mất bia, đào lên vẫn thấy tên các cụ trên nắp quách.

Câu hỏi gia đình hay hỏi

Chạm rồng hay chạm sen thì tốt hơn?
Không có mẫu nào hơn mẫu nào về chất lượng. Chất lượng nằm ở gỗ, ở mộng và độ dày thành. Chọn rồng hay sen là chọn theo ý nhà mình, còn ý nghĩa tâm linh của từng hoa văn thì hỏi thầy gia đình tin tưởng.

Chạm càng sâu càng tốt phải không?
Chưa chắc. Chạm sâu thì hoa văn nổi, nhưng chỉ nên làm với thành dày từ 8 trở lên. Thành 6 tôi chỉ chạm khoảng 5 ly để không làm yếu thành.

Chữ Thọ tròn, chữ Thọ vuông có bắt buộc không?
Ở xưởng tôi, đó là quy ước tôi giữ để đánh dấu đầu và chân quách, khớp với tiểu sành. Gia đình khi nhận hàng xem kỹ để khi hạ không bị ngược.

Hàng trơn có kém hơn hàng chạm không?
Không. Hàng trơn vẫn cùng gỗ, cùng mộng, cùng quy trình, chỉ khác là không có hoa văn.

Bao lâu thì có quách?
Tôi không hứa một con số chung, vì còn tùy mẫu và kích thước. Gia đình gọi cho tôi, nói rõ mẫu muốn làm, tôi báo thời gian cho đúng chiếc ấy.

Đồ tâm linh chỉ làm một lần

Chiếc quách hạ xuống rồi thì không ai nhìn thấy nữa, nên chọn mẫu cũng là chọn người làm. Trước khi chốt, gia đình hỏi cho rõ gỗ gì, thành dày bao nhiêu, thiên dày bao nhiêu, lọt lòng có bỏ vừa tiểu nhà mình không, rồi mới đến hoa văn.

Nếu gia đình đang cân nhắc giữa rồng, sen hay hàng trơn, cứ gọi cho tôi theo số 0936.666.893 (có Zalo), hoặc ghé xưởng ở Hà Nam xem quách tận mắt.

Nguyễn Văn Cương — xưởng Văn Ba Gỗ To, Hà Nam. Con nhà nghề mộc, cùng bố làm gỗ từ năm 2014, chia sẻ kiến thức nhận biết gỗ và đồ gỗ tâm linh trên kênh YouTube Gỗ Tâm Linh. Các số đo trong bài là số thực tế tại xưởng; phần phong tục, phong thủy là kinh nghiệm tôi nghe lại, gia đình nên hỏi thêm thầy mình tin tưởng.