Quách gỗ vàng tâm – Tiểu quách sang cát, hỏa táng | Văn Ba

Khi gia đình chuẩn bị sang cát hay hỏa táng cho người thân, chiếc quách gỗ vàng tâm là thứ nhiều nhà cân nhắc kỹ nhất. Đồ này chỉ làm một lần, mà người mua lại không nhìn được bên trong lớp gỗ. Vì thế bài này tôi viết chi tiết: gỗ vàng tâm là gì, nhận biết gỗ thật bằng cách nào, kích thước thế nào cho bỏ vừa tiểu, xưởng làm ra sao, và cả những điều tôi phải nói thẳng về nhược điểm của loại gỗ này.

Tôi là Cương, con nhà nghề mộc ở Hà Nam, cùng bố làm gỗ ở xưởng Văn Ba Gỗ To từ năm 2014. Mọi số đo và cách làm trong bài là số thật tại xưởng, nhiều phần tôi đã quay lại và đăng trên kênh YouTube Gỗ Tâm Linh, nên bạn có thể vừa đọc vừa xem video.

1. Quách gỗ vàng tâm là gì, dùng trong trường hợp nào

Các cụ mình có câu "trong quan ngoài quách". Quan là chiếc tiểu sành đựng xương cốt, nằm bên trong. Quách là lớp gỗ bọc bên ngoài chiếc tiểu ấy. Quách đựng tiểu thường dài khoảng 60 đến 90 phân, khác với áo quan (quan tài) đựng thi hài dài chừng 1,8 đến 2 mét.

Vì sao phải bọc gỗ? Lý do tôi thấy là lý do vật lý. Sành sứ cứng nhưng không dẻo. Đất bồi lên, đất dịch chuyển, công trình gần đó rung máy, tất cả đều nén xuống chiếc tiểu. Tôi đã gặp không ít ca bốc mộ cũ lên thì tiểu bên trong vỡ hết. Có lớp gỗ bọc ngoài, lực nén dồn vào gỗ, gỗ có độ dẻo nên che chở được cho chiếc tiểu.

Quách gỗ vàng tâm dùng cho hai trường hợp chính:

1. Sang cát (cải táng): bốc hài cốt từ mộ cũ, cho vào tiểu sành, đặt vào quách rồi hạ xuống nơi an nghỉ mới. Gỗ vàng tâm hoàn toàn dùng được cho trường hợp hung táng rồi cải táng.
2. Hỏa táng: tro cốt đặt vào tiểu, rồi vào quách. Tiểu thiêu thường nhỏ hơn tiểu sang cát, nên phải đo lại trước khi đặt quách.

Muốn xem quy trình thật khi đặt tro cốt vào quách, bạn xem video này:

2. Vì sao nhiều gia đình chọn gỗ vàng tâm

Gỗ vàng tâm là loại gỗ các cụ dùng trong việc tâm linh, gắn với câu vè nhiều người nghe qua: "Sống trên đời ăn miếng dồi chó, chết xuống âm phủ được bó vàng tâm." Tôi chọn làm loại gỗ này vì mấy tính chất tôi đã kiểm chứng tại xưởng:

• Mềm, nhẹ, không cong vênh. Gỗ vàng tâm khô bỏ xuống nước vẫn nổi.
• Không có độc tính. Dằm gỗ vàng tâm đâm vào tay chỉ mềm, không sưng. Gỗ lim thì khác: lim là gỗ rất tốt nhưng có độc tính trong gỗ, ai bị dằm lim đâm đều biết tay sưng thế nào. Vì thế tôi không bao giờ dùng lim làm áo quan hay quách.
• Hợp môi trường nhiều nước. Đồng bằng Bắc Bộ chiêm trũng, ẩm ướt, gỗ vàng tâm càng ở nước càng bền. Tôi có ngâm thử khúc gỗ vàng tâm khô trong bể nhiều năm, bào ra thì không ngấm nước.
• Tận mắt thấy. Ở vùng quê tôi, có những ngôi mộ phải chuyển đi để giải phóng mặt bằng làm khu đô thị. Quách gỗ vàng tâm nằm mấy chục năm dưới đất chiêm trũng, đào lên vẫn còn nguyên. Tôi cũng từng chứng kiến một ngôi mộ gần 100 năm, đào lên gỗ vẫn y nguyên.

Các cụ trong nghề còn truyền lại rằng gỗ vàng tâm khô chôn nơi nhiều nước phải khoảng 100 năm mới ngấm vào chừng một phân nước. Đây là kinh nghiệm nghề truyền miệng, tôi kể lại như đã nghe, không phải số đo trong phòng thí nghiệm và không phải lời bảo đảm cho sản phẩm.

Gỗ vàng tâm xưởng tôi lấy từ Thanh Hóa, Nghệ An và Lào. Nhiều vùng khác cũng có loại gỗ này, nhưng tôi chỉ chọn những nguồn đã kiểm tra kỹ mới làm. Khi đến xưởng, bạn cứ hỏi tôi từng tấm gỗ đến từ nguồn nào.

3. Cách nhận biết gỗ vàng tâm thật

Ngoài thị trường có nhiều loại gỗ trông giống vàng tâm, người mua không rành nên dễ mua nhầm. Có cả loại gỗ nhập từ nước ngoài về mà người ta vẫn gọi là vàng tâm. Tôi hay chỉ cho khách các cách nhận biết sau, và tốt nhất là tự kiểm ngay tại xưởng:

Cách đốt là cách tôi khuyên khách tự làm: bạn đến xưởng, chọn đúng miếng gỗ ấy, đốt lên xem có nổ không. Gỗ dổi thì khác: dổi bào ra có mùi thơm và đốt không nổ.

Về màu gỗ, tôi nói thật để bạn khỏi bất ngờ: gỗ vàng tâm xẻ từng miếng, cây nọ vào cây kia, nên màu các tấm không giống hệt nhau. Khi hoàn thiện, người thợ có thể dặm một chút màu cho đều. Sau khi lót PU, màu lên khá đều và đẹp.

Muốn xem kỹ hơn, mời bạn đọc bài gỗ vàng tâm là gỗ gì, vì sao dùng làm tiểu quách và xem video cận cảnh khối gỗ nguyên khối:

4. Kích thước quách gỗ vàng tâm: thành, địa, thiên và lọt lòng

Khi gọi xưởng, bạn sẽ nghe những cách nói như "thành 10, địa 10, thiên 10". Đơn vị là phân (tức centimet):

• Thành: hai tấm gỗ hai bên hông. "Thành 10" nghĩa là tấm thành dày 10 phân.
• Địa: tấm đáy.
• Thiên: tấm nắp trên, thường dày hơn thành và địa.
• Lọt lòng: kích thước khoang rỗng bên trong, nơi đặt chiếc tiểu.
• Phủ bì: kích thước ngoài cùng, đo ở chỗ rộng nhất.

Quy cách lọt lòng xưởng tôi hay làm cho quách đựng tiểu sành là rộng 30, cao 32, dài 67 phân. Cỡ này bỏ vừa phần lớn các loại tiểu trên thị trường, cả tiểu to lẫn tiểu nhỏ. Tôi vẫn nói với khách một câu: thà rộng còn hơn bị chật. Quách không bỏ vừa tiểu thì coi như sản phẩm lỗi.

Các quy cách độ dày xưởng làm gồm thành 6, 7, 8 hoặc 10 phân (địa cùng độ dày), tấm thiên 10 phân. Gia đình cẩn thận có thể chọn thiên 15. Thành 10 phổ biến hơn vì gỗ khai thác ra thường được tấm dày 10.

Tại sao tôi hay khuyên đừng làm tấm thiên mỏng: tấm địa nằm dưới nên ít chịu lực, còn tấm thiên chịu toàn bộ đất đè từ trên xuống, trong khi bên trong quách rỗng. Thiên mỏng, đất nén nhiều năm thì có thể sập tấm thiên. Hố càng sâu thì càng nên chọn thiên dày.

Cách tính kích thước ngoài từ lọt lòng (ví dụ quách thành 10, lọt lòng 30 × 67):

Xưởng tôi căn kích thước theo thước lỗ ban. Chiều dài quách thành 10 tôi hay để ở số 89, nằm trong dải số đẹp từ 81 đến 89 trên thước.

Về tiểu: tiểu sành tôi dùng là tiểu của làng gốm Quyết Thành, chính quê tôi, tôi vào tận lò để chọn. Một chiếc tiểu sành thường tôi đo được dài khoảng 59 phân, cao 28 phân rưỡi, rộng khoảng 29 phân, nặng chừng 40 cân. Tiểu hỏa táng thường nhỏ hơn. Chiếc tiểu nào bị méo hoặc phình thì số "chuẩn" chưa chắc đã bỏ vừa, nên nếu gia đình đã mua tiểu, hãy cứ lấy thước đo thẳng chiếc tiểu rồi đọc số cho xưởng.

Về cân nặng: quách thành 10, thiên 10 đóng bằng gỗ khô nặng khoảng một tạ. Làm bằng gỗ tươi thì nặng hơn, khoảng tạ ba đến tạ tư.

Hai video dưới đây tôi quay đúng phần chọn tiểu và thử đặt tiểu vào quách:

Cần chi tiết hơn từng quy cách thì xem trang kích thước quách gỗ vàng tâm.

5. Mẫu quách: trơn, chạm hoa văn, nguyên khối

Xưởng làm quách theo yêu cầu của gia đình, từ mẫu trơn đến mẫu chạm. Các hoa văn gia đình hay chọn là chạm hoa sen, chạm rồng và các mẫu hoa văn truyền thống. Quách có thể sen hóa toàn bộ, và nhiều nhà nhờ xưởng khắc tên các cụ lên nắp quách. Ý nghĩa rất đơn giản: trăm năm sau, nếu con cháu có di chuyển hay thất lạc mộ, cuốc lên thấy tấm nắp có tên là vẫn tra gia phả ra được tổ tiên.

Chạm sen hay chạm rồng đều là lựa chọn của từng gia đình, tôi có viết riêng một bài: quách gỗ vàng tâm chạm rồng hay chạm sen. Các mẫu có sẵn bạn xem tại danh mục tiểu quách gỗ vàng tâm.

Ngoài vàng tâm, xưởng còn làm quách gỗ ngọc am. Nơi đất ẩm ướt thì cả hai loại đều dùng được; còn nơi gò đống cao, khô, tôi không khuyên dùng ngọc am.

6. Quy trình làm quách tại xưởng, và những điều tôi phải nói thật

Quy trình làm một chiếc quách ở xưởng tôi, theo thứ tự:

1. Chọn gỗ. Mỗi tấm đẹp phải chọn ra từ rất nhiều tấm. Gỗ vàng tâm khó kiếm tấm to và đẹp.
2. Dựng gỗ, không xếp chồng. Gỗ phải dựng đứng cho khô từ từ. Xếp chồng lên nhau gỗ bị hấp hơi và mục.
3. Xẻ ván, ráp khung. Khung được ráp mộng, tấm thành cao khoảng 35 phân được cắt gọn còn 31–32 phân cho vuông vắn và vừa tiểu sành.
4. Chạm hoa văn, lắp nắp. Mẫu nào chạm thì chạm trước khi lắp nắp.
5. Chà nhám, phun lót PU.
6. Cẩu lên cân, thử lòng đặt tiểu, rồi đóng gói trước khi giao.

Bạn có thể xem toàn bộ quy trình qua video:

Hai điều tôi phải nói thật về gỗ vàng tâm, vì nói thiếu là có lỗi với gia đình:

• Gỗ vàng tâm nẻ dăm nếu không lót PU. Ai bảo vàng tâm không bao giờ nứt nẻ là không đúng. Gỗ mềm, khi mất nước thì nẻ dăm. Vì vậy quách đóng xong tôi đều phun lót PU để gỗ bớt nẻ. Không lót thì dù có cuộn giấy bóng, đậy bạt, nó vẫn nẻ. Chọn được tấm không nẻ để làm là một việc, còn làm xong thì vẫn phải lót.
• Gỗ vàng tâm không chống được mối khi để nơi khô ráo. Gỗ này để dưới nước rất tốt, nhưng để nơi khô ráo thì mối rất thích ăn. Nếu an táng ở gò đống cao, đồi, nơi ít nước, vẫn dùng vàng tâm được, nhưng phải tính toán. Cách tôi được các thầy phong thủy chia sẻ là đào hố rộng hơn bình thường khoảng 20 phân, lót lớp cát vàng đã rửa sạch dày khoảng 30–40 phân ở đáy, hạ quách xuống rồi lấp cát vàng phủ kín, bên trên mới lấp đất. Phải là cát vàng, vì cát đen để lâu sẽ bị thối cát.

Hướng đặt, ngày giờ sang cát, vật liệu chèn theo ý nghĩa phong thủy là phần việc của thầy gia đình tin tưởng. Tôi không có chuyên môn về tâm linh, chỉ kể lại điều tôi nghe các thầy chia sẻ. Phần của xưởng là làm cho đúng gỗ, đúng kích thước.

7. Đặt quách đúng thứ tự: đo ba thứ trước khi gọi xưởng

Điều tôi sợ nhất là cuộc điện thoại báo mang quách về mà đặt tiểu không vừa. Lúc ấy vừa là chuyện tâm linh, vừa là chuyện sửa chữa rất phức tạp. Để tránh, bạn đo theo thứ tự này:

1. Cái hố. Nếu nghĩa trang đã quy hoạch, lỗ xây sẵn, thì lỗ quyết định kích thước quách, không phải ngược lại. Nếu nhà có đất riêng tự đào, nên đào rộng hơn quách để còn chỗ xoay hướng cho hợp tuổi các cụ. Ví dụ quách thành 10 phủ bì rộng 50, dài 87 thì hố khoảng rộng 69, dài 1,17 mét.
2. Cái tiểu gia đình đã mua. Đo chỗ to nhất, đọc số cho xưởng.
3. Lọt lòng quách phải bỏ vừa chiếc tiểu. Biết lọt lòng là tính ra được toàn bộ kích thước chiếc quách.

Đi đúng thứ tự "hố, tiểu, lọt lòng" thì gần như không bao giờ có chuyện mang về không vừa. Bạn xem thêm bài đặt quách gỗ vàng tâm mùa sang cát: 3 kích thước cần đo.

8. Năm câu nên hỏi bất kỳ xưởng nào trước khi đặt quách

Dù bạn đặt ở xưởng tôi hay nơi khác, hãy hỏi:

1. Gỗ gì, vàng tâm lấy từ vùng nào (xưởng tôi: Thanh Hóa, Nghệ An, Lào)? Có cho đốt thử miếng gỗ không?
2. Độ dày thành, địa, thiên là bao nhiêu? Thiên có đủ dày không?
3. Lọt lòng bao nhiêu, có bỏ vừa tiểu nhà mình không?
4. Quách có lót PU chưa, gỗ để khô thế nào?
5. Có thể đến xưởng xem gỗ tận mắt hoặc xem video quá trình làm không?

Câu tôi hay nói với anh em: chôn chiếc quách gỗ là chôn cả cái tâm của người bán xuống đó. Người mua không nhìn được bên trong, nên chọn nơi mua cũng là chọn người.

Câu hỏi thường gặp về quách gỗ vàng tâm

Quách gỗ vàng tâm khác tiểu quách ở điểm nào? Hai cách gọi chỉ cùng một thứ ở nhiều nơi: chiếc hộp gỗ bọc ngoài tiểu sành. "Quách" là cách gọi chung, "tiểu quách" nhấn mạnh quách nhỏ đựng tiểu để sang cát hoặc hỏa táng. Không nhầm với áo quan (quan tài), loại đựng thi hài và dài khoảng 1,8–2 mét.

Quách gỗ vàng tâm có dùng được cho hỏa táng không? Có. Tiểu hỏa táng thường nhỏ hơn tiểu sang cát nên bạn báo xưởng đo theo chiếc tiểu thật của nhà mình.

Làm một chiếc quách mất bao lâu? Tùy mẫu trơn hay chạm, tùy độ dày. Có mẫu tôi quay lại quá trình làm một cỗ quách mất khoảng 4 ngày từ ráp khung, xẻ ván, chạm hoa văn đến lắp nắp. Gia đình báo ngày dự kiến sang cát để xưởng sắp lịch.

Quách gỗ vàng tâm có bị mối mọt không? Ở nơi nhiều nước thì gỗ bền. Ở nơi khô ráo thì mối rất thích ăn gỗ này, nên cần lót cát vàng như tôi mô tả ở phần 6. Tôi không hứa gỗ nào cũng "không mối mọt".

Xưởng ở đâu, có giao tận nơi không? Xưởng ở Hà Nam. Gia đình có thể đến xem gỗ tận mắt, hoặc xưởng giao tận nơi đến các tỉnh. Bạn gọi trước để hẹn lịch.

Giá quách gỗ vàng tâm thì sao? Giá phụ thuộc quy cách (độ dày thành, địa, thiên), mẫu trơn hay chạm, nên không có một con số chung. Bạn gọi hoặc nhắn Zalo kèm số đo cái hố và cái tiểu, tôi tư vấn đúng quy cách và báo giá rõ ràng.

Liên hệ xưởng

Gia đình đang chuẩn bị sang cát hoặc hỏa táng mà còn băn khoăn về kích thước hố, quy cách quách hay cách chọn gỗ, cứ gọi cho tôi. Tôi tư vấn theo đúng số đo nhà bạn, không ép đặt.

• Điện thoại / Zalo: 0936.666.893 (Cương)
• Xưởng: Doanh nghiệp Văn Ba Gỗ To, Hà Nam. Hẹn trước để đến xem gỗ tận nơi.
• Kênh YouTube: Gỗ Tâm Linh

Nguyễn Văn Cương, xưởng Văn Ba Gỗ To, Hà Nam. Con nhà nghề mộc, cùng bố làm gỗ từ năm 2014 và chia sẻ kiến thức nhận biết gỗ, đồ gỗ tâm linh trên kênh YouTube Gỗ Tâm Linh. Số đo trong bài là số thực tế tại xưởng. Phần phong tục, phong thủy là điều tôi nghe lại từ các thầy; gia đình nên hỏi thêm thầy mình tin tưởng.